جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه

جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه، یعنی یه نفر عمداً و با آگاهی، چیزی رو تو دادگاه بگه که خلاف حقیقته. این کار نه تنها می تونه زندگی یه آدم رو زیر و رو کنه، بلکه عدالت رو هم حسابی به چالش می کشه و مجازات های سنگینی مثل حبس و جریمه نقدی داره. برای همین، شناختن جزئیات این جرم، شرایطش و پیامدهاش خیلی مهمه.

تو این مقاله می خوایم دور هم جمع شیم و حسابی سر از کار جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه در بیاریم. از اینکه اصلا شهادت دروغ چیه و چه فرقی با شهادت معمولی داره، تا اینکه مجازاتش چیه و چطور می شه اثباتش کرد. قراره همه چیز رو با زبانی ساده و خودمونی براتون بگیم تا اگه خدای نکرده گذر شما یا عزیزانتون به این موضوع افتاد، بدونید داستان از چه قراره و چطور باید باهاش روبرو بشید.

شهادت دروغ چیه اصلا؟ یه تعریف ساده و حقوقی

تا حالا شده تو یه دعوا یا بحث، بخوایم حرفمون رو با گفتن «من خودم دیدم!» یا «من شاهدم!» به کرسی بنشونیم؟ شهادت تو دادگاه هم تقریبا یه همچین چیزیه، با این تفاوت که اینجا پای قانون، مجازات و سرنوشت آدما وسطه. شهادت یعنی یه نفر، چیزی رو که با چشم خودش دیده یا با گوش خودش شنیده، تو یه جای رسمی مثل دادگاه بگه. حالا اگه این چیزی که می گه، راست نباشه و عمداً بخواد دروغ بگه، اسمش می شه شهادت دروغ.

فرق شهادت راست و دروغ

شهادت عادی یه جور خبردادن از واقعیته، اما شهادت دروغ یه جور واقعیت سازی کاذبه که هدفش گمراه کردن قاضی و عوض کردن مسیر پرونده است. فرق اصلیش هم تو قصد و آگاهی شهادته. یعنی شاهد باید بدونه که داره دروغ می گه و با همین نیت هم حرفشو تو دادگاه بزنه. وگرنه اگه کسی اشتباهی یا چون چیزی رو فراموش کرده، حرف نادرستی بزنه، اسمش شهادت دروغ نیست و مجازاتش فرق می کنه.

این جرم چه ارکانی داره؟

هر جرمی تو قانون ما یه سری اجزا و رکن داره که تا همه اون ها کنار هم جمع نشن، اون جرم کامل نمی شه. جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه هم از این قاعده مستثنی نیست:

• عنصر قانونی: یعنی حتما باید یه قانون وجود داشته باشه که بگه شهادت دروغ جرمه. تو کشور ما ماده 650 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، این کار رو جرم دونسته.
• عنصر مادی: یعنی شاهد باید واقعاً حرف دروغ رو تو دادگاه یا نزد مقام صلاحیت دار بگه. گفتن دروغ تو جمع دوستانه یا یه محفل غیررسمی، شهادت دروغ قانونی حساب نمی شه.
• عنصر معنوی (قصد دروغگویی): این مهمترین قسمت قضیه است. شاهد باید بدونه که داره دروغ می گه و با هدف گمراه کردن دادگاه، اون دروغ رو بیان کنه. اگه ندونه، یا فکر کنه راست می گه ولی اشتباه می کنه، دیگه شهادتش دروغ محسوب نمی شه.

کی شهادت دروغ می شه؟ شرایط تحققش رو بشناسیم

حالا که فهمیدیم شهادت دروغ چیه، بریم سراغ اینکه چه زمانی یه شهادت واقعا کذب حساب می شه. چون هر حرف نادرستی که تو دادگاه زده بشه، لزوما شهادت دروغ نیست و برای اینکه این جرم محقق بشه، باید یه سری شرایط خاص وجود داشته باشه. این شرایط مثل پازلی می مونن که اگه یکی از قطعاتش نباشه، تصویر کامل نمی شه.

کجا و کی باید شهادت داد؟

مهمترین شرط برای اینکه یه شهادت، دروغ محسوب بشه و بتونیم شاهد رو مجازات کنیم، اینه که اون شهادت تو دادگاه و نزد مقام رسمی قضایی داده شده باشه. یعنی چی؟ یعنی اگه شما تو کلانتری یا مثلا تو یه دفتر اسناد رسمی یه حرف نادرست بزنی، این شهادت، طبق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی، جرم شهادت دروغ محسوب نمی شه. اما خب این به این معنی نیست که کلا مجازاتی نداره، ممکنه از جهت های دیگه ای براتون دردسر درست کنه.

باید عمداً دروغ گفته باشی!

اینجا می رسیم به نیت؛ یعنی شاهدمون باید واقعاً قصد دروغگویی داشته باشه و بدونه داره خلاف واقع حرف می زنه. اگه کسی چیزی رو یادش رفته باشه یا اشتباه کنه و حرفی بزنه که بعدا معلوم بشه درست نبوده، اینو دیگه نمی گیم شهادت دروغ. پس باید ثابت بشه که شاهد با آگاهی کامل و از روی عمد خواسته واقعیت رو برعکس نشون بده. یه جورایی باید قصد فریب رو داشته باشه.

تأثیرش روی حکم پرونده چیه؟

یه شرط مهم دیگه اینه که اون شهادت دروغ، واقعا روی نتیجه پرونده یا حکم دادگاه تأثیرگذار باشه. اگه یه نفر کلی دروغ بگه، ولی قاضی از همون اول متوجه بشه یا دلایل و مدارک دیگه اونقدر قوی باشن که شهادت دروغ اصلا دیده نشه و هیچ تأثیری تو حکم نداشته باشه، خب اینجوری دیگه جرم شهادت دروغ به اون معنایی که مجازات سنگین داره، محقق نمی شه. البته همچنان کارش اشتباهه و از نظر اخلاقی یا حتی شاید از جنبه های دیگه مشکل ساز باشه.

قبل از حکم، می شه منصرف شد؟

اگه یه نفر شهادت دروغ داد، اما قبل از اینکه قاضی حکم قطعی بده و یا قبل از اینکه اون حکم اجرا بشه، خودش پشیمون بشه و بیاد حقیقت رو بگه، اینجا دیگه ما با جرم شهادت دروغ تمام و کمال روبرو نیستیم. البته این پشیمانی و برگشتن از شهادت باید قبل از صدور حکم یا اجرای مجازات باشه وگرنه فایده ای نداره. این کار می تونه تو تخفیف مجازاتش تأثیر بذاره، اما دلیل بر بی گناهی کامل نیست.

شهادت دروغ فقط تو دادگاه نیست! (مراجع غیر قضایی)

گفتیم که طبق ماده 650 قانون مجازات اسلامی، شهادت دروغ باید تو دادگاه باشه. اما یه جاهایی هم هست که اگه توش دروغ بگی، با اینکه دادگاه نیست، باز هم مجازات شهادت دروغ رو برات در نظر می گیرن. اینها موارد خاصی هستند که خود قانون گذار مشخص کرده. مثلا:

• اگه تو اداره ثبت احوال، برای گرفتن شناسنامه یا ثبت واقعه ای مثل تولد و فوت، عمداً و با دروغ شهادت بدی (ماده 49 قانون ثبت احوال).
• تو مراحل انحصار وراثت، اگه شهادت دروغ بدی تا سهم بقیه رو کم کنی (ماده 10 قانون تصدیق انحصار وراثت).
• اگه برای گرفتن جواز اقامت یا تابعیت برای یه نفر، پیش مامورین ذی صلاح شهادت کذب بدی (بند 2 ماده 15 قانون ورود و اقامت اتباع خارجه).

پس حواسمون باشه که هرچند مکان های رسمی دیگه مثل دادگاه نیستن، اما قانون گذار این موارد رو به خاطر اهمیتشون، هم سنگ شهادت دروغ در دادگاه دونسته.

مجازات شهادت دروغ: از حبس و جریمه تا عواقب بدتر!

خب، رسیدیم به بخش جذاب و البته تلخ ماجرا! اگه همه شرایط بالا جمع بشه و ثابت بشه که یه نفر عمداً و با آگاهی شهادت دروغ داده، حالا نوبت قانون و مجازاته. اینجا فقط بحث جریمه و زندان نیست؛ گاهی اوقات پیامدهاش می تونه زندگی فرد رو از جنبه های مختلف تحت تاثیر قرار بده و حتی از نظر شرعی و اخلاقی هم، عواقب سنگینی داره.

مجازات طبق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

مبنای اصلی مجازات شهادت دروغ در دادگاه، همین ماده 650 قانون مجازات اسلامیه که می گه:

«هر کس در دادگاه نزد مقامات رسمی شهادت دروغ بدهد به سه ماه و یک روز تا دو سال حبس و یا به بیست و پنج میلیون تا یکصد میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.»

همونطور که می بینید، مجازات این جرم می تونه هم زندان باشه و هم جریمه نقدی. قاضی با توجه به شرایط پرونده، مثلا میزان تأثیر شهادت دروغ، انگیزه شاهد، سوابق قبلی و … تصمیم می گیره که کدوم مجازات رو اعمال کنه و میزانش چقدر باشه. مثلا اگه شهادت دروغ باعث شده باشه که یه نفر خیلی ضرر کنه، ممکنه مجازات سنگین تری برای شاهد در نظر بگیرن.

عواقب جانبی و تکمیلی: اعتبار از دست رفته!

غیر از حبس و جریمه نقدی، کسی که شهادت دروغ داده، یه سری عواقب دیگه هم گریبان گیرش می شه که شاید از نظر اجتماعی و حقوقی، حتی از زندان هم بدتر باشه:

• محرومیت از گواهی در آینده: بعد از اینکه دروغگویی فرد ثابت شد، دیگه هیچ دادگاهی شهادتش رو قبول نمی کنه. یعنی مهر «شاهد دروغگو» می خوره پیشونیش و اعتبارش رو به کل از دست می ده.
• بی اعتباری شهادت های بعدی: حتی اگه قبلاً تو پرونده های دیگه هم شهادت داده باشه، اون ها هم زیر سوال می رن و ممکنه بازبینی بشن.
• محرومیت از برخی حقوق اجتماعی: قاضی می تونه به عنوان مجازات تکمیلی، حکم به محرومیت از بعضی حقوق اجتماعی (مثل استخدام در بعضی مشاغل دولتی) رو هم صادر کنه.

وقتی مجازات ها سنگین تر می شه! (قصاص، دیه، حد)

تصور کنید شهادت دروغ یه نفر، باعث بشه که یه آدم بی گناه قصاص بشه، دیه سنگینی بهش تحمیل بشه یا حتی حد شرعی براش اجرا بشه! وای که چه فاجعه ای! تو اینجور موارد، داستان خیلی فرق می کنه و مجازات شاهد دروغگو، به مراتب شدیدتر می شه:

• اگه شهادت دروغ منجر به قصاص، دیه یا حد بشه و بعداً دروغ بودن شهادت ثابت بشه، همان مجازات بر شاهد دروغگو اعمال خواهد شد. یعنی اگه کسی با شهادت دروغ باعث قصاص یه نفر بشه و بعداً ثابت بشه که دروغ گفته، خودش قصاص می شه! این نشون می ده قانون چقدر رو این موضوع حساسه.
• حتی اگه منجر به اعدام بشه، مسئولیتش گردن شاهدیه که دروغ گفته.

شهادت دروغ از نگاه شرع: گناه کبیره!

جدا از قانون خشک و رسمی، شهادت دروغ تو دین اسلام و فقه، یه گناه کبیره و بزرگ محسوب می شه. علمای دین به شدت این کار رو نهی کردن و براش مجازات های دنیوی و اخروی در نظر گرفتن. تو روایات داریم که شهادت دروغ به کفر نزدیکه و عواقب خیلی سنگینی تو آخرت داره. پس اگه یه نفر مسلمان باشه، علاوه بر مجازات قانونی، باید عواقب شرعی کارش رو هم در نظر بگیره.

مفسد فی الارض: عاقبت تلخ شهادت دروغ

شاید بپرسید مفسد فی الارض یعنی چی؟ یعنی کسی که با کاراش، نظم جامعه رو بهم می ریزه و فساد رو تو زمین گسترش می ده. اگه شهادت دروغ یه نفر اونقدر گسترده باشه یا تو یه پرونده خیلی مهم و حیاتی، اونقدر تأثیرگذار باشه که نظم عمومی رو به خطر بندازه و باعث فساد گسترده تو جامعه بشه، ممکنه دادگاه اون فرد رو به عنوان مفسد فی الارض بشناسه و در این صورت، مجازات های خیلی سنگین تر و شدیدتری براش در نظر بگیرن که حتی می تونه به اعدام هم برسه.

چطور از شهادت دروغ شکایت کنیم؟ مسیر قانونی اش

خب، حالا فرض کنید شما تو یه پرونده ای بودید و فهمیدید که یه نفر بر علیه شما شهادت دروغ داده و این شهادت باعث شده که یه حکمی بر علیه شما صادر بشه. اینجا چه کاری باید کرد؟ چطوری می شه این بی عدالتی رو جبران کرد؟ نگران نباشید، قانون برای این موارد هم راهکار گذاشته. شکایت از شهادت دروغ یه مسیر قانونی مشخص داره که باید قدم به قدم طی بشه.

کی می تونه شاکی باشه؟

هر کسی که از شهادت دروغ یه نفر متضرر شده باشه، می تونه شاکی باشه. یعنی اگه اون شهادت دروغ به ضرر شما بوده و باعث شده یه حقی از شما ضایع بشه، شما این حق رو داری که از اون شاهد دروغگو شکایت کنی. حالا این ضرر می تونه مالی باشه، می تونه باعث حبس شما بشه یا هر ضرر دیگه ای.

مراحل ثبت شکایت کیفری

1. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: اولین قدم، مراجعه به این دفاتر هست. شکوائیه شما باید اینجا ثبت بشه.
2. تنظیم شکوائیه: شما باید یه شکوائیه (یعنی همون دادخواست شکایت) تنظیم کنید و توش قشنگ توضیح بدید که چه اتفاقی افتاده، چه کسی شهادت دروغ داده، و چه ضرری به شما رسیده. حتما باید دلایل و مستنداتتون رو هم ضمیمه شکوائیه کنید. نمونه شکوائیه شهادت دروغ رو هم می شه از وکیل یا دفاتر حقوقی گرفت.
3. جمع آوری دلایل و مستندات: هرچی سند و مدرک که ثابت می کنه شهادت اون فرد دروغ بوده (مثل فیلم، عکس، پیامک، شهادت بقیه شهود راستگو، گزارشات کارشناسی و…) رو باید جمع آوری کنید و به پرونده اضافه کنید. این مرحله خیلی مهمه، چون بدون دلیل، ادعای شما ثابت نمی شه.

دادسرا چه نقشی داره؟

بعد از اینکه شکوائیه شما تو دفاتر خدمات قضایی ثبت شد، پرونده می ره دادسرا. دادسرا جاییه که تحقیقات اولیه انجام می شه. بازپرس و دادیار که تو دادسرا کار می کنن، وظیفه دارن درباره شکایت شما تحقیق کنن:

• شاهد دروغگو رو احضار می کنن و ازش بازجویی می کنن.
• دلایل و مدارک رو بررسی می کنن.
• اگه نیاز باشه، از بقیه هم تحقیق می کنن.

یه نکته خیلی مهم اینه که طبق ماده 209 قانون آیین دادرسی کیفری، بازپرس وظیفه داره قبل از اینکه شاهد شهادت بده، حرمت و مجازات شهادت دروغ رو بهش تذکر بده و بهش بگه که اگه دروغ بگه چه مجازاتی در انتظارشه. اگه دادسرا به این نتیجه برسه که ادعای شما درسته و شهادت، دروغ بوده، پرونده رو با صدور قرار جلب به دادرسی، می فرسته دادگاه کیفری.

رسیدگی تو دادگاه کیفری چطوره؟

حالا پرونده از دادسرا می آد دادگاه کیفری. تو این مرحله، دادگاه به صورت قطعی بررسی می کنه که آیا شهادت، دروغ بوده یا نه. قاضی دادگاه دوباره دلایل و مدارک رو می بینه، اظهارات رو می شنوه و در نهایت، اگه به این نتیجه برسه که شهادت دروغ بوده، حکم مجازات شاهد دروغگو رو صادر می کنه. یادتون باشه برای پیگرد شاهد دروغگو، حتما باید حکم قطعی مبنی بر دروغ بودن شهادتش صادر شده باشه.

چجوری شهادت دروغ رو ثابت کنیم؟ روش هاش

شکایت از شهادت دروغ یه طرف قضیه است، ثابت کردنش طرف دیگه. همونطور که می دونید، تو دادگاه هر ادعایی نیاز به دلیله. شما نمی تونی همینطوری بری بگی آقا فلانی دروغ گفته و انتظار داشته باشی دادگاه باور کنه. باید دست پر بری و مدارک محکمه پسند داشته باشی. خوشبختانه قانون برای اثبات این جرم هم راهکارهایی رو پیش بینی کرده که می تونی ازشون استفاده کنی.

اقرار خود شاهد دروغگو

قوی ترین و بهترین دلیل برای اثبات شهادت دروغ، اقرار خود شاهده! یعنی چی؟ یعنی خود اون کسی که دروغ گفته، بیاد تو دادگاه یا نزد مقام قضایی بگه: بله، من دروغ گفتم و شهادتم کذب بود. وقتی خودش اقرار کنه، دیگه نیازی به دلیل و مدرک دیگه نیست و کار شما برای اثبات جرم خیلی راحت می شه. البته کمتر پیش می آد که یه نفر به راحتی اقرار کنه، مگر اینکه سرش به سنگ خورده باشه یا از عواقب کارش ترسیده باشه.

شهادت آدم های راستگو

یکی دیگه از راه های اثبات، شهادت شهود عادله. یعنی چی؟ یعنی شما دو تا شاهد دیگه داشته باشی که اونا هم آدم های قابل اعتمادی باشن (عادل باشن) و بیان تو دادگاه شهادت بدن که شهادت اون فرد اول، دروغ بوده. این دو شاهد باید خودشون از کذب بودن شهادت قبلی آگاه باشن و بتونن دلیل و مدرک خودشون رو ارائه بدن. دادگاه شهادت این دو نفر رو بررسی می کنه و اگه قبول کنه، می تونه شهادت دروغ رو اثبات کنه.

علم قاضی: از نشانه ها تا یقین

گاهی اوقات ممکنه هیچکدوم از دلایل بالا نباشه، اما قاضی خودش از طریق بررسی همه جوانب پرونده، قرائن و نشانه های موجود، شواهد و مدارک، به این علم و یقین برسه که شهادت ارائه شده، دروغ بوده. علم قاضی یه دلیل خیلی قوی تو نظام حقوقی ماست. قاضی با کنار هم گذاشتن همه اطلاعات، اگه به این نتیجه قطعی برسه که شهادت کذبه، می تونه بر اساس همین علم خودش، حکم بده. البته این علم باید از طریق دلایل و شواهد عقلانی و مستدل به دست اومده باشه، نه فقط حدس و گمان.

سند و مدرک معتبر

علاوه بر موارد بالا، می شه از اسناد و مدارک معتبر هم برای اثبات شهادت دروغ استفاده کرد. این مدارک می تونن شامل:

• فیلم یا عکس (که نشون بده حرف شاهد دروغه)
• گزارشات کارشناسی (مثلاً اگه تو یه موضوع فنی شهادت داده و کارشناس بگه حرفش اشتباهه)
• پیامک، مکاتبات، قراردادها و هر سند کتبی دیگه ای که خلاف شهادت شاهد رو ثابت کنه.
• شواهد و مدارک متقنی که با محتوای شهادت دروغ، در تضاد کامل باشه.

جمع آوری این مدارک به شما کمک می کنه تا پرونده قوی تری داشته باشید و راحت تر ادعای خودتون رو ثابت کنید.

بار اثبات گردن کیه؟

یه نکته مهم تو پرونده های حقوقی و کیفری اینه که بار اثبات یه ادعا، معمولا گردن کسیه که اون ادعا رو مطرح می کنه. تو مورد شهادت دروغ هم همینه. یعنی کسی که ادعا می کنه شهادت فرد مقابل دروغ بوده، باید خودش اینو ثابت کنه. این شمایید که باید با دلایل و مدارکی که جمع می کنید، دادگاه رو قانع کنید که شهادت واقعا کذب بوده.

اگه شهادت دروغ خسارت زد، جبرانش چجوریه؟

خب، تا اینجا در مورد مجازات های کیفری و عواقب اجتماعی شهادت دروغ صحبت کردیم. اما فرض کنید شهادت دروغ یه نفر، باعث شده که شما یه ضرر مالی بزرگ ببینید، یا مثلاً به ناحق زندان برید. تکلیف این خسارت ها چی می شه؟ آیا فقط با زندانی شدن شاهد دروغگو، همه چیز تموم می شه؟ معلومه که نه! قانون برای جبران این خسارت ها هم فکری کرده و شما می تونید حق و حقوق از دست رفته تون رو پس بگیرید.

مبنای قانونی جبران خسارت

تو قانون ما یه اصلی وجود داره به نام «لزوم جبران خسارت». یعنی هر کسی که به خاطر کار خودش (عمدی یا غیرعمدی) به بقیه ضرر بزنه، باید اون ضرر رو جبران کنه. شهادت دروغ هم دقیقا مصداق همین اصلیه. علاوه بر این، ماده 201 قانون آیین دادرسی کیفری هم به صراحت می گه که اگه شهادت دروغ باعث ورود خسارتی به کسی شده باشه، شاهد دروغگو علاوه بر مجازات کیفری، باید اون خسارت رو هم جبران کنه.

چه خسارت هایی رو می شه طلب کرد؟

خسارت هایی که می تونی از شاهد دروغگو طلب کنی، فقط مالی نیستن. می تونن انواع مختلفی داشته باشن:

• خسارات مادی: این ها خسارت هایی هستن که می شه با پول اندازه گیریشون کرد. مثلا اگه به خاطر شهادت دروغ، مجبور شدی جریمه ای بپردازی، مالی از دست دادی، یا حتی دیه ای (اگه شهادت دروغ منجر به صدمه جسمی شده) برات بریده شده، می تونی همه این ها رو از شاهد دروغگو طلب کنی.
• خسارات معنوی: این ها خسارت هایی هستن که شاید با پول به راحتی قابل اندازه گیری نباشن، اما از نظر روحی و روانی به شما آسیب زدن. مثلا اگه شهادت دروغ باعث شده آبروی شما بره، حیثیت شما لکه دار بشه، یا شما به ناحق زندانی بشی و از جامعه دور بشی، می تونی تقاضای اعاده حیثیت و جبران خسارت معنوی کنی.

چطور خسارت رو مطالبه کنیم؟

برای مطالبه خسارت، باید یه دادخواست حقوقی جداگانه از شکایت کیفری (که برای مجازات شاهد دروغگو بود) به دادگاه بدی. یعنی اول باید پرونده شهادت دروغ به سرانجام برسه و دروغ بودن شهادت اون فرد ثابت بشه، بعدش شما می تونی یه دادخواست حقوقی برای گرفتن خسارت به دادگاه بدی. تو این دادخواست باید قشنگ توضیح بدی که چه خسارت هایی به شما وارد شده و چقدر پول یا چه جبرانی رو می خوای. مدارک و مستندات مربوط به خسارت هات هم باید ضمیمه دادخواستت کنی.

مسئولیت دولت و امکان رجوع به شاهد

گاهی اوقات، یه نفر به خاطر شهادت دروغ بازداشت می شه و بعداً معلوم می شه که بی گناه بوده. تو این حالت، طبق ماده 259 قانون آیین دادرسی کیفری، دولت وظیفه داره که خسارت وارده به فرد بازداشت شده رو جبران کنه. اما یه نکته مهم اینجاست که بعد از جبران خسارت، دولت می تونه به سراغ همون شاهد دروغگو بره و خسارتی که پرداخت کرده رو ازش پس بگیره. یعنی شاهد دروغگو نهایتاً باید پای کار اشتباهش وایسته و خسارت رو جبران کنه.

رأی وحدت رویه شماره ۸۳۵: یه تغییر مهم تو شهادت دروغ

تو دنیای حقوق، گاهی اوقات یه سری قوانین یا تفسیرها برای قضات مختلف، ممکنه متفاوت باشه. برای اینکه این اختلاف نظرها از بین بره و یه رویه واحد تو همه دادگاه ها ایجاد بشه، دیوان عالی کشور یه سری آرایی صادر می کنه به اسم «رأی وحدت رویه». این آرا برای همه دادگاه ها لازمه که رعایت بشه. در مورد شهادت دروغ هم یه رأی وحدت رویه خیلی مهم داریم که مسیر پرونده ها رو عوض کرد: رأی وحدت رویه شماره ۸۳۵ مورخ ۱۴۰۲/۰۶/۲۸.

این رأی چی می گه و چرا مهمه؟

قبلاً یه بحثی بود که آیا ماده 650 قانون مجازات اسلامی که در مورد شهادت دروغ هست، فقط شامل شهادت هایی می شه که تو خود دادگاه داده می شن، یا شهادت هایی که تو مرحله تحقیقات مقدماتی دادسرا (یعنی قبل از اینکه پرونده بره دادگاه اصلی) هم جزو شهادت دروغ محسوب می شن؟

قبل از این رأی، بعضی ها می گفتن چون ماده 650 صراحتاً گفته در دادگاه، پس شهادت دروغ تو دادسرا مجازات نداره (البته از جنبه شهادت دروغ). اما این رأی وحدت رویه اومد و تکلیف رو روشن کرد و گفت:

«با توجه به لزوم تفسیر قانون با هدف کشف مراد مقنن، مجازات تعیین شده در مورد شهادت دروغ در مرحله تحقیقات مقدماتی نزد مقامات دادسرا نیز مشمول ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است.»

یعنی چی؟ یعنی حالا دیگه فرقی نمی کنه که شما شهادت دروغ رو تو خود دادگاه بگی یا تو دادسرا جلوی بازپرس. در هر دو حالت، اگه شهادت دروغ باشه و شرایطش رو داشته باشه، مشمول مجازات ماده 650 می شه. این رأی خیلی مهمه چون دیگه راه رو برای سوءاستفاده های احتمالی از دادن شهادت دروغ تو مراحل اولیه پرونده می بنده.

اثرات این رأی روی پرونده ها

این رأی وحدت رویه، کلی اثر مهم روی پرونده های حقوقی و کیفری داره:

• گسترش دامنه شمول جرم شهادت دروغ: حالا دیگه هر کسی که تو دادسرا هم شهادت دروغ بده، می دونه که مجازات میشه و نمی تونه به بهانه اینکه تو دادگاه نیست، از زیر بار مسئولیتش شونه خالی کنه.
• اهمیت تفهیم حرمت شهادت دروغ: حالا بازپرس ها هم مثل قاضی ها، باید حتما قبل از گرفتن شهادت، مجازات و حرمت دروغگویی رو به شاهد تذکر بدن. این کار باعث می شه شاهد با آگاهی کامل از عواقب کارش، شهادت بده.
• افزایش دقت در تحقیقات مقدماتی: این رأی باعث می شه که تحقیقات مقدماتی تو دادسرا هم با دقت و جدیت بیشتری انجام بشه، چون شهادت های اون مرحله هم می تونه به اندازه شهادت های دادگاه، مهم و مجرمانه باشه.

شهادت دروغ تو موارد خاص: از خانواده تا قراردادها

تا اینجای کار در مورد کلیات جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه صحبت کردیم. اما این جرم می تونه تو حوزه های مختلف و با پیچیدگی های خاص خودش رو نشون بده. مثلاً تو پرونده های خانوادگی که خیلی هم حساسن، یا تو قراردادهای عادی بین مردم که شاید فکر کنیم اهمیت کمتری دارن. اینجا می خوایم یه نگاهی به این موارد خاص بندازیم و ببینیم قانون برای اینجور شرایط چی می گه.

تو پرونده های خانوادگی (طلاق، مهریه)

دعاوی خانوادگی، مثل طلاق، مهریه، نفقه، حضانت فرزندان و…، معمولاً خیلی احساسی و حساس هستن و متاسفانه گاهی اوقات افراد برای اینکه به هدفشون برسن، ممکنه به شهادت دروغ متوسل بشن. مثلاً:

• یکی از زوجین برای اینکه حضانت بچه رو بگیره، شهود دروغین میاره که بگن طرف مقابل صلاحیت نداره.
• برای فرار از پرداخت مهریه یا نفقه، شاهد دروغ می آرن که بگن همسرش ناشزه بوده (یعنی وظایف زناشویی اش رو انجام نمی داده).

خبر بد برای اینجور افراد اینه که شهادت دروغ در مسائل خانوادگی هم دقیقاً مجازات داره و هیچ فرقی با شهادت دروغ تو بقیه پرونده ها نمی کنه. یعنی اگه ثابت بشه که کسی تو پرونده طلاق یا مهریه، شهادت دروغ داده، همون مجازات های حبس و جزای نقدی ماده 650 گریبان گیرش می شه. تازه به خاطر حساسیت این پرونده ها و تأثیری که روی خانواده و آینده بچه ها داره، شاید از نظر اخلاقی هم گناهش سنگین تر باشه.

تو قراردادهای عادی و اختلافات تجاری

گاهی اوقات، یه نفر برای اینکه یه قرارداد خصوصی رو به نفع خودش تموم کنه، یا تو یه اختلاف تجاری پیروز بشه، به سراغ شهود دروغگو می ره. مثلاً یه نفر برای اینکه بگه پول فلان معامله رو پرداخت کرده، در حالی که نکرده، شاهدی میاره که الکی بگه من دیدم پرداخت کرده. اینجا هم اگه ثابت بشه که این شهادت، با قصد فریب و تأثیرگذاری بر نتیجه قرارداد یا حل اختلاف داده شده و منجر به ضرر طرف مقابل بشه، مجازات شهادت دروغ اعمال می شه. پس فکر نکنید اگه تو دادگاه های کوچیک تر یا تو اختلافات غیر کیفری باشه، کسی کاری به کارتون نداره!

چطور حکمی که با شهادت دروغ صادر شده رو باطل کنیم؟

یکی از مهمترین نگرانی ها وقتی که شهادت دروغ تو دادگاه اتفاق می افته، اینه که اگه حکمی بر اساس اون صادر بشه، چی می شه؟ آیا اون حکم پابرجا می مونه؟ خوشبختانه قانون برای این مورد هم فکری کرده و راهی به نام اعاده دادرسی وجود داره.

اگه شما بتونید با حکم قطعی ثابت کنید که شهادتی که مبنای حکم دادگاه بوده، دروغ بوده، می تونید درخواست اعاده دادرسی بدید. اعاده دادرسی یعنی درخواست می کنید که پرونده شما دوباره تو دادگاه بررسی بشه. ماده 272 قانون آیین دادرسی کیفری به این موضوع اشاره کرده و یکی از موارد اعاده دادرسی رو، ثابت شدن دروغ بودن شهادت شهود دونسته. پس این امیدواری وجود داره که اگه با شهادت دروغ به ناحق محکوم شدید، راهی برای جبرانش هست.

نتیجه گیری

خب، رسیدیم به آخر خط این مقاله جامع و مفصل درباره جرم شهادت دروغ دادن در دادگاه. دیدیم که این جرم چقدر مهمه و می تونه چه پیامدهای سنگینی هم برای شاهد دروغگو و هم برای کسی که قربانی این دروغ شده، داشته باشه. از جنبه های قانونی و مجازات های حبس و جریمه گرفته تا عواقب اجتماعی، محرومیت از حقوق، و حتی مجازات های شدیدتری مثل قصاص و دیه در موارد خاص، همه و همه نشون دهنده خطرات این کاره.

همونطور که گفتیم، تو فقه و شرع هم این کار یه گناه کبیره محسوب می شه که مجازات های دنیوی و اخروی داره. پس، اگه تو شرایطی قرار گرفتید که نیاز به شهادت دادن هست، حتماً حواستون باشه که فقط و فقط حقیقت رو بگید و هرگز به خاطر منفعت شخصی یا گروهی، عدالت رو زیر پا نذارید. اگه هم خدای نکرده، به خاطر شهادت دروغ کسی، حقی از شما ضایع شده، بدونید که قانون راه هایی برای شکایت، اثبات و جبران خسارت براتون گذاشته. یادتون باشه که تو این جور موارد، بهترین کار اینه که حتماً با یه وکیل یا مشاور حقوقی متخصص مشورت کنید تا بتونید بهترین تصمیم رو بگیرید و حق و حقوقتون رو پس بگیرید. حفظ عدالت، وظیفه همه ماست.