مقدمه
امتحانات نهایی یکی از مهم ترین مراحل تحصیلی برای دانش آموزان پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم است. نمره این امتحانات تاثیر مستقیم و قطعی بر معدل کل و پذیرش در دانشگاه دارد. به همین دلیل، فرآیند تصحیح اوراق امتحانی باید با بالاترین دقت، شفافیت و عدالت انجام شود. در سال های اخیر، وزارت آموزش و پرورش برای حذف خطاهای انسانی، جلوگیری از اعمال سلیقه و افزایش سرعت اعلام نتایج، سیستم تصحیح اوراق را از حالت سنتی به تصحیح الکترونیکی تغییر داده است. این راهنمای جامع و گام به گام، تمامی جزئیات مربوط به فرآیند تصحیح امتحانات نهایی، نحوه کار مصححان با سامانه قلم، روش مشاهده پاسخ برگ اسکن شده توسط دانش آموزان و مراحل دقیق ثبت اعتراض به نمره را پوشش می دهد. اگر دانش آموز هستید و نگران نحوه نمره دهی به برگه خود می باشید، یا معلمی هستید که برای اولین بار قصد تصحیح اوراق را در سامانه های جدید دارد، این مقاله تمام پاسخ های شما را به صورت شفاف و مستند ارائه می دهد.
تصحیح الکترونیکی امتحانات نهایی چیست و چرا اجرا می شود
تصحیح الکترونیکی اوراق امتحانات نهایی یک فرآیند سیستماتیک و مدرن است که در آن پاسخ برگ های کاغذی دانش آموزان پس از جمع آوری از حوزه های امتحانی، به مراکز اسکن منتقل می شوند. در این مراکز، اطلاعات هویتی دانش آموز از روی برگه حذف یا پوشانده می شود و به هر برگه یک کد رهگیری منحصر به فرد اختصاص می یابد. سپس تصویر دیجیتالی پاسخ برگ ها از طریق سامانه قلم به نشانی qb.medu.ir بین مصححان متخصص در سراسر کشور توزیع می گردد.
هدف اصلی از اجرای این طرح، ایجاد عدالت آموزشی و یکسان سازی ملاک های نمره دهی در تمام استان ها است. در روش سنتی، امکان داشت یک مصحح در یک استان سخت گیر تر از مصحح دیگری در استان متفاوت عمل کند. اما در سیستم الکترونیکی، راهنمای تصحیح به صورت متمرکز ابلاغ می شود و نرم افزار به طور تصادفی برگه ها را بین مصححان تقسیم می کند. این امر باعث می شود احتمال شناسایی دانش آموز توسط مصحح به صفر برسد و نمره دهی صرفاً بر اساس محتوای علمی پاسخ ها و راهنمای رسمی تصحیح انجام شود.
مراحل گام به گام فرآیند تصحیح اوراق امتحان نهایی
فرآیند تصحیح اوراق امتحان نهایی دارای مراحل دقیق و کنترل شده ای است که هرگونه خطا را به حداقل می رساند. آشنایی با این مراحل به دانش آموزان اطمینان خاطر می دهد که برگه آن ها با دقت بررسی می شود.
گام اول: جمع آوری و انتقال امن پاسخ برگ ها
پس از پایان هر جلسه امتحان نهایی، پاسخ برگ های دانش آموزان در همان حوزه امتحانی جمع آوری، مرتب و در پاکت های مخصوص و پلمپ شده قرار می گیرند. این پاکت ها تحت تدابیر شدید امنیتی به حوزه های تصحیح الکترونیکی یا مراکز اسکن استان ها ارسال می شوند.
گام دوم: اسکن و کدگذاری (حذف اطلاعات هویتی)
در مراکز اسکن، پاسخ برگ ها با دستگاه های اسکنر پرسرعت و با کیفیت بالا اسکن می شوند. در این مرحله، بخش بالای پاسخ برگ که شامل نام، نام خانوادگی، نام مدرسه و شماره دانش آموزی است، به صورت سیستمی کراپ شده یا پوشانده می شود. به جای آن، یک بارکد یا کد رهگیری دیجیتال روی تصویر قرار می گیرد. این کار تضمین می کند که مصحح به هیچ وجه نمی تواند هویت دانش آموز را تشخیص دهد.
گام سوم: توزیع تصادفی در سامانه قلم
تصاویر اسکن شده و بی نام وارد سامانه قلم تصحیح اوراق امتحان نهایی می شوند. الگوریتم های این سامانه، سوالات هر پاسخ برگ را به صورت جداگانه یا در قالب برگه کامل، به صورت تصادفی بین مصححانی که صلاحیت آن ها در سامانه مای مدیو تایید شده است، توزیع می کند. ممکن است سوالات یک برگه توسط دو مصحح مختلف در دو شهر متفاوت تصحیح شود.
گام چهارم: نمره دهی بر اساس راهنمای تصحیح
مصحح پس از ورود به سامانه، تصویر پاسخ دانش آموز را در یک سمت صفحه و راهنمای رسمی تصحیح سوالات را در سمت دیگر مشاهده می کند. او موظف است دقیقاً طبق بندهای راهنمای تصحیح، به هر بخش از پاسخ دانش آموز نمره بدهد. امکان درج نمره خارج از چارچوب راهنما در سامانه وجود ندارد یا با هشدار جدی مواجه می شود.
گام پنجم: کنترل کیفیت و تصحیح مجدد در صورت اختلاف نمره
یکی از مهم ترین مزایای سیستم الکترونیکی، امکان کنترل کیفیت خودکار است. اگر اختلاف نمره ثبت شده توسط دو مصحح برای یک سوال یا یک برگه از حد مجاز تعیین شده بیشتر باشد، سامانه به صورت خودکار آن برگه را برای تصحیح سوم به یک مصحح ارشد یا سرگروه مصححان ارجاع می دهد. نمره نهایی بر اساس میانگین یا نظر سرگروه تعیین می گردد. این مرحله ضامن اصلی عدالت در نمره دهی است.
راهنمای ورود و کار با سامانه قلم برای مصححان
معلمان و مصححانی که توسط آموزش و پرورش برای تصحیح اوراق انتخاب شده اند، باید مراحل زیر را در سامانه قلم طی کنند. این سامانه بستر اصلی تصحیح دیجیتالی اوراق امتحانات نهایی است و دسترسی به آن تنها از طریق احراز هویت در مای مدیو امکان پذیر است.
- ورود به درگاه ملی خدمات الکترونیک آموزش و پرورش: مصحح باید به آدرس my.medu.ir مراجعه کند.
- احراز هویت: با وارد کردن کد ملی و شماره موبایلی که به نام خود فرد ثبت شده است، کد تایید دریافت و وارد سامانه می شود.
- انتخاب سامانه قلم: پس از ورود به پنل کاربری، گزینه مربوط به سامانه قلم یا تصحیح اوراق امتحان نهایی انتخاب می گردد. این کار کاربر را به آدرس qb.medu.ir هدایت می کند.
- مطالعه و تایید توافق نامه: قبل از شروع کار، مصحح باید قوانین و مقررات محرمانگی و نحوه نمره دهی را مطالعه و تایید کند.
- دریافت راهنمای تصحیح: قبل از شروع تصحیح هر درس، فایل راهنمای تصحیح که توسط طراحان سوال تدوین شده، در سامانه بارگذاری می شود. مصحح موظف است این راهنما را به دقت مطالعه کند.
- شروع فرآیند تصحیح: در صفحه تصحیح، تصویر پاسخ برگ دانش آموز در یک بخش و کادرهای وارد کردن نمره برای هر سوال در بخش دیگر نمایش داده می شود. مصحح نمره هر سوال را وارد کرده و در پایان، دکمه ثبت نهایی را فشار می دهد.
- خروج از سامانه: پس از اتمام سهمیه تصحیح روزانه، مصحح باید به درستی از سامانه خارج شود تا امنیت اطلاعات حفظ گردد.
راهنمای دانش آموزان: مشاهده پاسخ برگ اسکن شده
یکی از شفاف ترین اقدامات انجام شده در سال های اخیر، امکان مشاهده تصویر پاسخ برگ اسکن شده توسط خود دانش آموزان است. این امکان به دانش آموزان اجازه می دهد قبل از ثبت هرگونه اعتراض، نمره خود را با پاسخ های نوشته شده در برگه مقایسه کنند. برای مشاهده پاسخ برگ اسکن شده مراحل زیر را دنبال کنید:
- ورود به سامانه مای مدیو: به آدرس my.medu.ir مراجعه نمایید.
- ورود به بخش دانش آموزی: با استفاده از کد ملی و رمز عبور (که معمولاً شماره سریال شناسنامه یا رمز تعیین شده است) وارد پنل کاربری خود شوید.
- انتخاب بخش امتحانات نهایی: در داشبورد اصلی، گزینه مربوط به نتایج امتحانات نهایی یا مشاهده پاسخ برگ را پیدا کنید.
- مشاهده تصویر: پس از انتخاب درس مورد نظر، تصویر اسکن شده پاسخ برگ شما نمایش داده می شود. در این تصویر، نام و مشخصات شما پوشانده شده است، اما می توانید تمام پاسخ های خود را که توسط مصحح رویت شده است، به وضوح ببینید.
- بررسی نمره و مقایسه: نمره اعلام شده برای هر سوال را با پاسخ خود و کلید تصحیح رسمی که معمولاً در سایت های آموزشی معتبر منتشر می شود، مقایسه کنید. اگر مغایرتی مشاهده نکردید، نیازی به اعتراض نیست.
نحوه ثبت اعتراض به نمره امتحان نهایی در مای مدیو
اگر پس از مشاهده پاسخ برگ اسکن شده و بررسی دقیق، احساس می کنید که نمره ثبت شده با پاسخ های شما همخوانی ندارد یا خطایی در جمع نمرات رخ داده است، حق دارید به نمره خود اعتراض کنید. فرآیند اعتراض به نمره امتحان نهایی کاملاً الکترونیکی شده و نیازی به مراجعه حضوری در مراحل اولیه نیست.
مراحل ثبت اعتراض به نمره:
- توجه به مهلت قانونی: مهلت ثبت اعتراض به نمرات امتحانات نهایی معمولاً بین 3 تا 5 روز کاری پس از اعلام رسمی نتایج است. در برخی موارد این مهلت تا 72 ساعت محدود می شود. بنابراین پس از اعلام نتایج، زمان را از دست ندهید.
- ورود به سامانه مای مدیو: مانند مراحل قبل، به آدرس my.medu.ir وارد شوید.
- انتخاب بخش اعتراض به نتایج: در پنل کاربری دانش آموز، گزینه ای با عنوان ثبت اعتراض به نمرات امتحان نهایی فعال می شود.
- انتخاب درس مورد نظر: لیسی از دروس امتحان نهایی نمایش داده می شود. درس یا دروسی که به نمره آن ها اعتراض دارید را انتخاب کنید.
- پرداخت هزینه اعتراض: برای هر درس که اعتراض ثبت می شود، مبلغی به عنوان هزینه بررسی مجدد به صورت آنلاین پرداخت می گردد. این هزینه در صورت وارد بودن اعتراض و تغییر نمره، به حساب دانش آموز بازگردانده می شود.
- ثبت نهایی درخواست: پس از پرداخت، درخواست شما ثبت شده و یک کد رهگیری دریافت می کنید. این کد را برای پیگیری های بعدی نزد خود نگه دارید.
پس از ثبت اعتراض چه اتفاقی می افتد؟
پس از ثبت اعتراض، پاسخ برگ شما از چرخه عادی خارج شده و به کارگروه ویژه بررسی اعتراضات ارجاع داده می شود. این کارگروه متشکل از مصححان ارشد و سرگروه های آموزشی است. آن ها پاسخ برگ را مجدداً و با دقت دوچندان بررسی می کنند. اگر اشتباهی در نمره دهی اولیه رخ داده باشد، نمره اصلاح شده و در سامانه به روز رسانی می شود. نتیجه اعتراض معمولاً طی دو تا سه هفته از طریق همان سامانه مای مدیو به دانش آموز اطلاع داده می شود. اگر نمره تغییر کند، هزینه اعتراض مسترد می گردد، اما اگر نمره تأیید شود، هزینه پرداخت شده بازگردانده نمی شود.
راهنمای کامل پر کردن پاسخ برگ برای جلوگیری از خطای اسکن
این بخش به دانش آموزان کمک می کند تا قبل از شروع به نوشتن، با ساختار پاسخ برگ آشنا شوند. پاسخ برگ های امتحانات نهایی دارای بخش های مختلفی هستند که پر کردن صحیح آن ها به اندازه خود پاسخ های علمی اهمیت دارد.
بخش مشخصات فردی: این بخش شامل نام، نام خانوادگی، شماره دانش آموزی و نام مدرسه است. پر کردن این بخش باید با دقت و با حروف خوانا انجام شود. هرگونه اشتباه در این بخش می تواند فرآیند تطبیق برگه با پرونده دانش آموز را با مشکل مواجه کند، هرچند که در نهایت این اطلاعات از دید مصحح پنهان می شود.
بخش سوالات چند گزینه ای: برای سوالات تستی یا چند گزینه ای، دایره مربوط به گزینه انتخاب شده باید به طور کامل و پررنگ سیاه یا آبی شود. استفاده از مداد ممنوع است، زیرا اسکنرها ممکن است اثر مداد را به درستی ثبت نکنند. همچنین از علامت زدن بیش از یک گزینه برای یک سوال خودداری کنید، زیرا در این صورت نمره آن سوال به صورت خودکار صفر در نظر گرفته می شود.
بخش سوالات تشریحی: برای هر سوال تشریحی، کادر مشخصی در نظر گرفته شده است. شماره سوال را به وضوح در بالای کادر بنویسید. اگر پاسخ شما طولانی است و به کادر سوال بعدی سرریز می کند، حتماً با یک فلش یا یادداشت کوچک مصحح را راهنمایی کنید، هرچند بهترین کار مدیریت فضا در همان کادر اصلی است.
خط خوردگی و اصلاحات: اگر اشتباهی در نوشتن رخ داد، به آرامی یک خط افقی روی کلمه یا جمله اشتباه بکشید. استفاده از لاک غلط گیر، چسب نواری یا خط خطی کردن شدید اکیدا ممنوع است. این مواد باعث بازتاب نور در هنگام اسکن می شوند و تصویر پاسخ را برای مصحح ناخوانا می کنند. در صورت ناخوانایی، مصحح مجاز است آن بخش را بدون نمره رها کند.
قوانین و نکات کلیدی که هر دانش آموز باید بداند
برای اینکه فرآیند تصحیح اوراق بدون هیچ مشکلی برای شما انجام شود، رعایت نکات زیر در جلسه امتحان حیاتی است:
- نوشتن با خودکار آبی یا مشکی: استفاده از مداد، خودکار قرمز یا رنگ های دیگر ممنوع است. اسکنرها ممکن است رنگ های غیر استاندارد را به درستی تشخیص ندهند و پاسخ شما ناخوانا اسکن شود.
- نوشتن در کادر مشخص شده: برای هر سوال، فضای مشخصی در پاسخ برگ در نظر گرفته شده است. نوشتن پاسخ سوال یک در کادر سوال دو، باعث می شود مصحح در هنگام تصحیح سوال یک، پاسخ شما را نبیند و نمره ای برای آن ثبت نکند.
- پرهیز از خط خوردگی شدید: اگر اشتباهی کردید، به آرامی روی آن یک خط بکشید. استفاده از لاک غلط گیر یا خط خطی کردن شدید باعث ناخوانایی تصویر اسکن شده می شود.
- عدم درج هیچ گونه علامت هویتی: نوشتن نام، امضا، یا هرگونه علامت خاص در حاشیه پاسخ برگ یا حتی داخل متن، تخلف محسوب می شود و می تواند منجر به ابطال برگه یا کسر نمره گردد، زیرا سیستم تصحیح الکترونیکی بر پایه بی نام بودن استوار است.
- مدیریت زمان برای بازبینی: حداقل ده دقیقه پایانی امتحان را به بازبینی پاسخ ها و اطمینان از انتقال صحیح آن ها به پاسخ برگ اختصاص دهید.
تاثیر تصحیح الکترونیکی بر معدل کل و پذیرش دانشگاه
با توجه به تغییرات اخیر در قوانین کنکور و تاثیر قطعی معدل امتحانات نهایی در پذیرش دانشگاه ها، دقت در فرآیند تصحیح اوراق اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. در گذشته، نمرات امتحانات نهایی تنها بخشی از فرآیند پذیرش را تشکیل می دادند، اما امروزه این نمرات به صورت مستقیم و با درصد بالا در نمره کل نهایی داوطلبان تاثیرگذار هستند.
سیستم تصحیح الکترونیکی با حذف عوامل انسانی مانند شناخت دانش آموز، اعمال سلیقه شخصی مصحح، یا تفاوت در سخت گیری مدارس مختلف، تضمین می کند که نمره ثبت شده در کارنامه، بازتابی عادلانه و دقیق از سطح علمی دانش آموز است. این شفافیت باعث می شود تا داوطلبان با اطمینان خاطر بیشتری در فرآیند انتخاب رشته شرکت کنند و نگرانی از بابت خطاهای سیستماتیک در نمره دهی کاهش یابد. همچنین، امکان ثبت اعتراض و بررسی مجدد توسط سرگروه ها، یک لایه امنیتی اضافی برای حفظ حقوق دانش آموزان فراهم می کند.
جدول مقایسه تصحیح سنتی و تصحیح الکترونیکی امتحانات نهایی
| ویژگی | تصحیح سنتی (کاغذی) | تصحیح الکترونیکی (سامانه قلم) |
|---|---|---|
| شناسایی دانش آموز | امکان پذیر بود (خطر اعمال سلیقه) | غیر ممکن (حذف اطلاعات هویتی) |
| محل تصحیح | حوزه های تصحیح فیزیکی در هر شهر | توزیع کشوری و تصحیح از راه دور |
| سرعت اعلام نتایج | کند و وابسته به حمل و نقل فیزیکی | بسیار سریع و همزمان با پایان تصحیح |
| کنترل کیفیت | بازرسی دستی و نمونه ای | کنترل خودکار و تصحیح سوم در صورت اختلاف |
| دسترسی دانش آموز به برگه | غیر ممکن یا بسیار دشوار | امکان مشاهده پاسخ برگ اسکن شده در مای مدیو |
| شفافیت نمره دهی | وابسته به مصحح محلی | یکسان سازی ملاک ها با راهنمای متمرکز |
پرسش های متداول درباره تصحیح امتحانات نهایی
1. آیا امکان دارد نام من روی برگه امتحانی توسط مصحح دیده شود؟
خیر. در فرآیند تصحیح الکترونیکی، بخش بالای پاسخ برگ که حاوی اطلاعات هویتی است، قبل از ارسال برای مصحح، به صورت سیستمی پوشانده یا کراپ می شود. مصحح فقط تصویر پاسخ های شما را همراه با یک کد رهگیری بی نام مشاهده می کند.
2. اگر دو مصحح به یک سوال نمرات متفاوتی بدهند، کدام نمره ثبت می شود؟
سامانه قلم به گونه ای برنامه ریزی شده است که اگر اختلاف نمره بین دو مصحح از حد مجاز تعیین شده بیشتر باشد، برگه به صورت خودکار برای تصحیح سوم به سرگروه مصححان ارجاع داده می شود. نمره نهایی بر اساس نظر سرگروه یا میانگین نمرات با وزن دهی خاص تعیین می گردد.
3. مهلت ثبت اعتراض به نمره امتحان نهایی چقدر است؟
مهلت ثبت اعتراض معمولاً بین 3 تا 5 روز کاری پس از اعلام رسمی نتایج در سامانه مای مدیو است. در برخی سال ها این مهلت تا 72 ساعت محدود شده است. توصیه می شود بلافاصله پس از مشاهده نتایج، نسبت به بررسی و در صورت نیاز ثبت اعتراض اقدام کنید.
4. آیا ثبت اعتراض به نمره باعث کسر نمره می شود؟
خیر. طبق قوانین آموزش و پرورش، فرآیند بررسی اعتراض تنها منجر به افزایش نمره یا ثابت ماندن آن می شود. در صورتی که اشتباهی به ضرر دانش آموز رخ داده باشد، اصلاح می گردد، اما اگر نمره اولیه صحیح باشد، تغییری ایجاد نمی شود و به هیچ عنوان نمره ای کسر نخواهد شد.
5. هزینه اعتراض به هر درس چقدر است و آیا بازگردانده می شود؟
هزینه اعتراض برای هر درس مبلغی مشخص است که به صورت آنلاین پرداخت می شود. اگر پس از بررسی مجدد، نمره شما تغییر کند (افزایش یابد)، این هزینه به طور کامل به حساب شما بازگردانده می شود. در غیر این صورت، هزینه پرداخت شده به عنوان هزینه خدمات بررسی مجدد، غیر قابل بازگشت است.
6. آیا می توانم پس از ثبت اعتراض، آن را لغو کنم؟
پس از نهایی شدن درخواست اعتراض و پرداخت هزینه، فرآیند بررسی به صورت خودکار وارد چرخه اداری می شود و معمولاً امکان لغو درخواست توسط دانش آموز وجود ندارد. بنابراین قبل از ثبت نهایی، از تصمیم خود اطمینان حاصل کنید.
7. نقش راهنمای تصحیح در نمره دهی چیست؟
راهنمای تصحیح سندی رسمی است که توسط طراحان سوال تدوین می شود و دقیقاً مشخص می کند که هر بخش از پاسخ دانش آموز چقدر نمره دارد. مصححان موظف هستند دقیقاً طبق این راهنما نمره بدهند و حق ندارند بر اساس سلیقه شخصی نمره ای کم یا زیاد کنند.
8. اگر پاسخ برگ من ناخوانا اسکن شده باشد، چه باید کرد؟
مراکز اسکن مجهز به دستگاه های با کیفیت بالا هستند و کنترل کیفیت در همان مرحله انجام می شود. اگر اسکن ناخوانا باشد، برگه مجدداً اسکن می شود. با این حال، نوشتن با خودکار آبی یا مشکی پررنگ و پرهیز از خط خوردگی، مسئولیت دانش آموز است تا از بروز هرگونه مشکل جلوگیری شود.
9. آیا مصححان می توانند نمره ای بالاتر از بارم بندی اعلام شده در راهنمای تصحیح بدهند؟
خیر. راهنمای تصحیح که توسط طراحان سوال و کارشناسان آموزشی تدوین می شود، دارای بارم بندی دقیقی برای هر بخش از پاسخ است. مصححان به هیچ عنوان اجازه ندارند نمره ای بیشتر از سقف تعیین شده برای یک سوال یا بخش خاص بدهند. سامانه قلم نیز به گونه ای طراحی شده که در صورت ورود نمره خارج از محدوده مجاز، هشدار می دهد و از ثبت آن جلوگیری می کند.
10. اگر در روز ثبت اعتراض، سامانه مای مدیو با اختلال مواجه شود، چه باید کرد؟
در روزهای اوج ترافیک ثبت اعتراض، ممکن است سامانه مای مدیو با کندی یا اختلال موقت مواجه شود. در این شرایط، توصیه می شود از رفرش کردن مکرر صفحه خودداری کنید و در ساعات کم ترافیک (مانند اوایل صبح یا اواخر شب) اقدام نمایید. با این حال، اگر اختلال سراسری باشد و مهلت اعتراض در حال اتمام باشد، وزارت آموزش و پرورش معمولاً اطلاعیه ای صادر کرده و مهلت ثبت اعتراض را به میزان زمان اختلال، تمدید می کند.
جمع بندی
فرآیند تصحیح امتحانات نهایی با گذر از روش های سنتی به سامانه های الکترونیکی پیشرفته ای مانند سامانه قلم و مای مدیو، تحول بزرگی در جهت شفافیت، عدالت و سرعت بخشیدن به اعلام نتایج ایجاد کرده است. حذف اطلاعات هویتی، توزیع تصادفی برگه ها بین مصححان کشوری، استفاده از راهنمای تصحیح متمرکز و امکان تصحیح مجدد در صورت اختلاف نمره، همگی دست به دست هم می دهند تا اطمینان حاصل شود که نمره ثبت شده، منعکس کننده واقعی تلاش و دانش دانش آموز است.
به عنوان دانش آموز، بهترین استراتژی این است که در جلسه امتحان با دقت و رعایت اصول نوشتاری پاسخ دهید، پس از اعلام نتایج، پاسخ برگ اسکن شده خود را در مای مدیو به دقت بررسی کنید و تنها در صورت مشاهده مغایرت واضح، از طریق همان سامانه نسبت به ثبت اعتراض در مهلت مقرر اقدام نمایید. آگاهی از این فرآیندها نه تنها استرس پس از امتحان را کاهش می دهد، بلکه به شما کمک می کند تا با اطمینان بیشتری مسیر تحصیلی خود را ادامه دهید.
